Guusje
VWC lid
ME in actie op de Dam met nieuwjaarsnacht. Het was onrustig op meerdere plekken in de hoofdstad. © ANP / Anadolu
Antropoloog: mensen moeten op sommige momenten kunnen ’ontladen’
AMSTERDAM
Mascha de JongAlgemeen verslaggever
05:00 uur | vandaag | update 07:25
De traditionele mix van feest vieren, zelf vuurwerk afsteken en alcoholische bubbels blijkt iedere keer weer explosief. Een vuurwerkverbod lijkt daar evenwel niet mee af te rekenen, aldus verschillende deskundigen.
Een agent honderden meters meegesleurd door een auto in Rotterdam, een jongen gedood door vuurwerk in Nijmegen en een historische kerk in Amsterdam die de komende jaren vanaf de bodem herbouwd moet worden; de nieuwjaarsnacht van 2026 heeft weer heftige feiten opgeleverd.
In veel landen is het een stuk rustiger. Van het Sydney tot Hawaï worden er vuurwerkshows georganiseerd. In veel landen wordt de jaarwisseling gebruikt om het volk te vermaken. Ook om ons heen: Londen, Berlijn en Parijs zorgden net als in voorgaande jaren voor knallend vertier, waarbij de burgers alleen maar óh’s’ en ah’s’ hoefden te slaken.
Diepgewortelde traditie
Nederland is wezenlijk anders, houdt criminoloog en jaarwisselingsdeskundige Marnix Eysink Smeets voor. De traditie van zelf vuurwerk aansteken zit diep geworteld. Hij adviseerde ver voor het vuurwerkverbod bij een plan om het carbidschieten – door het hele land populair onder vooral plattelandsgemeenten – in veiliger banen te leiden. Deze traditie stond immers net als het vuurwerk ook op de weg-lijst. ,,Het lukte dat ritueel te behouden en dat is mooi, want heel veel mensen genieten ervan.”Marianne Zwagerman: het vuurwerkverbod is nu al geflopt (en dat is maar goed ook)
De documentaireserie Andere Tijden toont in de aflevering ’Kerstbomen rauzen in Den Haag’ dat het er in de jaren tachtig minstens zo heftig aan toeging als vandaag de dag. De ruiten van hele straten gingen eruit en er vielen doden bij het verzamelen van honderden kerstbomen, banden, koelkasten en zelfs auto’s die de vreugdevuren moesten voeden.
’Verbieden zorgt voor escalatie’
Eysink Smeets was toentertijd politieinspecteur in Den Haag. ,,Verbieden en hard optreden zorgden voor escalatie. De politie werd tegen wil en dank onderdeel van de traditie. Het was een groot kat-en-muis-spel. We kwamen erachter dat je mensen een alternatief moet bieden. Het geweld van oud en nieuw is dan prima te begrenzen. En dat is nu niet anders.”Ontroerende filmpjes gaan geweld niet stoppen
Cultuurhistoricus en etnoloog Gerard Rooijakkers, die onder anderen met Eysink Smeets ervoor pleitte dat carbidschieten veiliger kon, geeft een waarschuwing af voor wat hij wil zeggen.
,,Het past namelijk niet in onze codes en het is een maatschappelijk taboe: rituelen kunnen ook een ruig aspect hebben, ja zelfs een gewelddadige kant. En geweld kan lekker zijn en verbinden. Dat zien we bij hooligans en oud en nieuw-vieringen, waar feestelijkheden geregeld uitlopen tot geweld. Wij leven in een van de meest gepacificeerde landen ter wereld en daar vinden wij dit soort boodschappen vervelend en dus wuiven we ze liever weg.”
John van den Heuvel: meer nodig dan vuurwerkverbod om geweld rond oud en nieuw te beteugelen
Mensen ’ontladen’
Hij wil een duidelijke scheidslijn trekken. ,,Let wel, ik begrijp artsen en handhavers heel goed, die de hele nacht achter elkaar ogen en handen moeten redden. Dat gaat veel te ver. Je moet altijd optreden tegen strafbaar gedrag. Wat ik zeg, is geen vrijbrief voor ongeremd geweld. Maar de maatschappij bestaat uit zoveel vaste patronen, dat er wel momenten moeten zijn, waarop mensen kunnen ’ontladen’. Alsof er tijdelijk een ventiel moet worden opengedraaid om de spanning eraf te halen. Dat zie je bij oud en nieuw en bijvoorbeeld ook bij carnaval. De normoverschrijding wordt gebruikt om de normen de rest van het jaar te duiden.”Robert Vinkenborg: de hel breekt los als de ME verschijnt en ik word ingesloten
Rooijakkers noemt dat rituele disruptie ofwel ontwrichting. ,,We hebben op overgangsmomenten een soort niemandsland met ontregeling nodig. Het is daarom veel beter om het vuurwerk toe te staan. Maar dan wel echt op het moment van oud en nieuw. Dat is namelijk ’normaal’. Daarbuiten is het niet normaal en daarom zou er streng gehandhaafd moeten worden in al die maanden dat wij al die harde knallen horen.”
Want we gaan nu het ritueel of de traditie aanpakken en dat is de omgekeerde wereld, zo houdt Rooijakkers voor. ,,Ga als land niet op de autoritaire verbiedkant zitten. Ga in gesprek en ontwikkel nieuwe rituelen. Er moet spektakel en verbinding zijn tijdens oud en nieuw. Het moet onvoorspelbaar zijn, een soort van grenservaring. Daar houden mensen van. Maak er vooral geen truttig burgerlullenfeest van.”
) waar dat toe leidt; meer woede.
